تاريخ انتشار :یکشنبه ۲۳ خرداد ۸۹.::. ساعت : ۳:۱۲ ب.ظ
فاقددیدگاه

معرفی دشت مغان

 moghanمنبع: مغان نگین اذربایجان  نوشته آقای احد قاسمی

موقعیت و وسعت مغان:
منطقه موغان در مرکز آذربایجان (Azərbaycan – Azerbaijan) قرار گرفته است و مساحت آن حدود 9/5226 کیلومتر مربع می باشد که حدود 5 درصد کل مساحت آذربایجان را شامل می شود این منطقه از طرف شمال وشرق به جمهوری آذربایجان از جنوب به شهرستان خیاو (مشگین شهر) و از غرب به قره داغ محدود میگردد.

موغان در مقایسه با کشورهای کوچک جهان حدود 2751 بابر موناکو و244 برابر نائورو -85 برابر سان مارینو -32 برابر لیختن اشتاین -5/16 برابر مالت -8 برابر بحرین – 5 برابر گرنادا – 3 برابر کشور کومورو – 2 برابر لوکزامبورگ مساحت دارد.

شهرستان مغان دارای سه بخش مغان غربی (به مرکزیت پارسا آباد) مغان شرقی (به مرکزیت بیله سوار) و گرمی (به مرکزیت گرمی) گردید. در شهریور 1370 نیز بدنبال تصویب مجلس شورای اسلامی بخشهای مغان غربی و مغان شرقی با تغییر نام به پارسا آباد و بیله سوار بصورت دو شهرستان مستقل در آمده و مغان جنوبی عملا به سه شهرستان مستقل ( گرمی بیله سوار و پارساآباد مغان) تقسیم شد .

دشت مغان در قسمت مرکزی آذربایجان قرار دارد. این منطقه به دشت همیشه بهار آذربایجان معروف است این دشت یکی از قطبهای مهم کشاورزی ودامپروری آذربایجان است. سراسر دشت مغان به علت حاصلخیزی خاک – دمای مساعد وموقعیت خاص منطقه ای زیر کشت اقسام غلات حبوبات وعلوفه قرار می گیرد بی مناسبت نیست که مغان را انبار غله آذربایجان می گویند .

مغانشهر (پارسا آباد مغان) شمالی ترین نقطه دشت و شهر مرکزی آن بوسیله یک جاده آسفالته به اردبیل (228 کیلومتر ) اصلاندوز مغان (50کیلومتر ) خمارلو (120کیلومتر ) خیاو (200 کیلومتر ) و تبریز (400 کیلومتر) وصل می شود فاصله آن از راه اردبیل تا آستارا 310 کیلومتر و از همین راه تا تهران حدود 815 کیلومتر است .معرفی دشت مغان

دشت مغان یکی از مهمترین مناطق زیست محیطی آذربایجان است از لحاظ زمستان گذرانی گونه های نادر پرندگان کوچنده به شمار می آید.

محیط زیست مغان:

براساس مطالعات به عمل آمده توسط گروه پرنده شناسی سازمان حفاظت محیط زیست کشور در تالاب های دشت مغان انواع پرندگان کوچنده آبزی همچون پلیکان خاکستری اردک چشم طلائی – اردک تاجدار – مرکوس سفید – قوی گنگ – قوی فریادکش – قوی کوچک – غاز خاکستری وبالکان کوچک مشاهده شده است .

تاکنون تصور می شد که زیستگاه پلیکان خاکستری در منطقه دریای خزر است از این پرنده در دریاچه سد میل مغان اصلاندوز مشاهد شده است.

تعدادپرندگان نادر کوچنده آبزی در منطقه مغان عبارتند از:

7 قطعه اردک چشم طلائی – 9 قطعه اردک تاجدار وکوچنده 400 قطعه غاز خاکستری 5 قطعه مرکوس سفید 1500 قطعه انواع قو و55 قطعه بالکان کوچک به گفته کارشناسان جمعیت بالکان کوچک در سطح جهان از 5000 قطعه تجاوز نمی کند ووجود 55 قطعه از این نوع پنده در دریاچه سد میل مغان اصلاندوز پدیده ای مهم و استثنایی در کشور به شمار می رود.

حدود 10 تا 8 هزار قطعه از پرندگان کوچنده زنگوله بار نیز در مغان مشاهد می شود علاوه بر این گونه هایی ازپرندگان کوچنده کنار آبزی از قبیل سلیم – آ بچلیک – گیلانشا – حواصیل خاکستری – اقرت – خروس کولی – لک لک – طاووسک – انواع مرغابی ها – سرسبز – خوتکا – سرحنایی – چنگر – نوک سرخ – کاکایی – اردک نوک پهن- آنقوت – طنجه – غاز وفلامینگو نیز از دیگر پرندگانی هستند که در دشت مغان زمستان خود را سپری می کنند.

تنوع گونه های پرندگان کوچنده در تالاب های مغان این منطقه را بعنوان یکی از اصلی ترین زیستگاههای پرندگان کوچنده در سطح کشور مطرح می کند وجود گونه های بومی ومهاجرت پرندگان کوچنده به این منطقه باعث شده تا از دشت مغان به عنوان بهشت پرندگان کوچنده یادشود.

پیشنیه تاریخی:

از زمانهای بسیار قدیم نیاکان آذربایجانیان در اراضی گسترده وسیعی می زیستند که از طرف جنوب به سواحل جنوبی دریاچه ارومیه از شمال به رشته کوههای قفقاز از شرق به دریای خزر و از غرب به مرزهای ترکیه و گرجستان محدود بود. با توجه به شرایط طبیعی و جغرافیایی آذربایجان یکی از مناطق حاصلخیز و پربرکت دنیا یکی از مهدهای قدیمی تمدن و مردم آن آفریننده فرهنگ پربار و ذیقیمت مادی و معنوی در روند تکامل تاریخ بوده که این خود هدیه گرانمایه ای به گنجینه تمدن و فرهنگ جهانی است در زمانهای بسایار قدیم در سرزمین آذربایجان دولتهای متعددی بوجود آمدند در سده های میانه این دولتها در تاریخ شرق میانه ودوره نقش مهمی ایفا کردند این دیار به واسطه قرار گرفتن بین راههای اروپا و آسیا توجه بسیاری از اشغالگران و جهانخوران را به خود جلب کرده است طی قرون متمادی آذربایجان از هر سو هدف یورشهای متعددی قرار گرفت و به دفعات شهرها و دهات آن به ویرانه تبدیل گردید مزارع و باغهایش خراب و هزاران نفر به هلاکت رسیدند اما مبارزات رهایی بخش مردم دلاور این سرزمین علیه اشغالگران متجاوز و بیگانه شجاعانه ادامه یافت.

زیستگاه آدمیان نخستین:

کاوشهایی که بوسیله باستان شناسان در اراضی آذربایجان به عمل آمده نشان می دهد که در این سرزمین از دوره پارینه سنگی نشانه ای از زندگی انسان بجا مانده است در دوران باستان گروههای انسانی در دشت پهنه ها و کناره های رودها پراکنده بودند و موطن و پناهگاه ثابت نداشتند در دوران دیرینه سنگی انسانها هنوز با تولید محصولات کشاورزی آشنایی نداشتند از این رو یا به شکار حیوانات دست می زدند و یا ماهیگیری می کردند و یا از ریشه گیاهان تغذیه می کردند و با تغییر شرایط طبیعی در محیط زیست ورسیدن سرما انسانها به غارها پناه می بردند انسانهای نخستین ابزار کار اولیه خود را از سنگ می ساختند این ابزار در آغاز منحصر به زوبین های سنگی و بعد ها عبارت از چکش سنگی تبر ابزار تیز و غیره بوده انسانها از هر نوع ابزاری به منظور خاصی بهره ور می شدند.

کشف آتش اهمیت بسزایی در زندگی انسان داشت چرا که سرچشمه روشنایی وگرما بود در آغاز انسانهای نخستین آتش را از دهانه کوههای آتشفشان از گازهای شعله ور حاصل از رعد و برق شدید به دست می آوردند بعدها خود توانستند آتش درست کنند.

پرستش آتش از دوران باستان در فرهنگ و زندگی مردم آذربایجان تاثیر گذاشت بی جهت نیست که نشانه های تقدس آتش هنوز در بسیاری از افسانه ها و قصه های آذربایجانی بجا مانده است به عقیده برخی از پژوهشگران واژه آذربایجان با آتش پرستی مردم این سرزمین بی ارتباط نیست زمان درازی در تاریخ آذربایجان به(( دیار آتش)) معروف بوده است در روند تلاش انسانها موانست و پیوستگی ضرورت پیدا کرد و از این طریق گفتار خلق شد گفتار نشانه جدائی بزرگ انسان از حیوان بود .

وجه تسمیه مغان:

مغان به عقیده محققین بدان جهت است که سالی یکبار پیشوایان آئین زرتشت در آنجا گرد می آمدند به تعبیر جامعه امروزی در باب مسائل دینی سیمنارهای ترتیب می دادند و چون معمولا سمینارهای دینی در جوار مقدس ترین امکنه هر مذهب تشکیل می شود ترتیب اجتماعات مذهبی موبدان زرتشتی در این سرزمین می تواند دلیل آن باشد که این منطقه از نقاط بسیار مقدس دین باستان به شمار می آمد ابوریحان بیرونی در آثار( الباقی عن القرون الخیاله) زادگاه زرتشت را دشت مغان ذکر نموده است.

در بعضی از کتب تاریخی و سفرنامه ها از نام مغان یاد شده است و اکثر آن را منطقه ای حاصلخیز و سر سبز که دارای احشام فراوانی است ذکر کرده اند از جمله در کتاب تاریخ آذربایجان می نویسند (مغان یا موقان Mughan نام دشت باتلاقی است که از دامنه کوه ساوالان تا کناره خاوری دریای خزر کشیده شده است و در جنوب مصب رود آراز و شمال کوههای طالش قرار دارد).

این ایالت در دوره اسلامی گاهی جزو آذربایجان شمرده می شده ولی غالبا ناحیه ای جداگانه و مستقل را تشکیل می داد یاقوت حموی این ناحیه را جزو آذربایجان شمرده می نویسد: (در آن دیه ها و چراگاههای بسیار است اکنون ترکمانان آن اراضی را برای چرا اشغال کرده و اکثر اهل آن ناحیه را تشکیل می دهند کرسی موغان در قرن چهارم شهری بود به همان نام که اکنون تعیین محل آن دشوار است).

از گفته او استنباط می شود که محتمل است آن شهر همان باجروان باشد که حمداله مستوفی آن را کرسی آن ناحیه شمرده است و در زمان او خراب بوده است وی موضع آن را در چهارفرسخی شمال برزند که هنوز نام آن در نقشه دیده می شود معین کرده است.

آثار تاریخی و فرهنگی مغان:

دشت مغان یک معبر و دهلیز باز وسیع و تنها راه وصول به فلات آذربایجان در مرکز آذربایجان است که ارتفاعات اردبیل مشگین و قره داغ مانند دیواره ای در جلوی آن قرار گرفته گردنه های صعب العبور و پرپیچ و خم حیران دوجاقلار ارشق و خروسلو موانع ارزنده ای در برابر نفوذ و ورود هر مهاجمی به داخل منطقه می باشد .

تپه نادری (نادرشاه افشار) اصلاندوز مغان Aslanduz:

تپه عظیم نادر در جنوب غربی شهر اصلاندوز مغان در تلاقی رودخانه آراز و قره سو (دره رود) قرار دارد بلندی این تپه 30 متر و محیط اطراف آن حدود 1500 متر و طول آن 120 متر و عرض آن حدود 100 متر است ظاهرا این محل در سده های متمادی واحد مسکونی بزرگی را تشکیل میداده از هزاره اول پیش از میلاد تا اواخر سده یازدهم هجری قمری مسکون بوده شاید قدمت آن تا هزاره سوم و چهارم قبل از میلاد نیز برسد از اشیای مکشوفه در آن می توان از سفال خشت پخته دوران پارتی سفالهای منقوش دوره اسلامی تعداد زیادی سنگ انسبیدین به حالت تیغه و سنگ خام را نام برد تپه نادری از منظر تاریخی قابل توجه است در این مکان بود که نادرشاه جهت خلع شاه طهماسب دوم صفوی انجمن بزرگی تشکیل داد و سران کشور و بزرگان را به دشت مغان فرا خواند که منجر به خلع طهاسب میرزا و رسیدن وی به تخت سلطنت شد.

قلعه اولتان:

در 500 متری روستای اولتان، کنار رودخانه آراز (ارس) قرار دارد و در زمین صافی به ابعاد 800*400 متر بنا گردیده است. دور تا دور این قلعه را دیوار بزرگ خشتی به قطر 92/5 متر احاطه کرده و آثار خندق بزرگی به عرض 30 متر که سه سمت آن را فرا گرفته، دیده می شود. جبهه شمالی آن رود آراز (ارس)،و روستای اولتان در قسمت جنوبی این قلعه است وضع ظاهری ساختمان مانند قلاع نظامی است، از روی برشی که قبلا بوسیله بولدوزر در دیوار شرقی قلعه ایجاد شده توانسته اند قطر دیوار و اندازه خشت های بکار رفته (10*41*41 تا 10*44*44) سانتیمتر را مشخص کنند بانیان نخستین قلعه اشکانیان بوده اند به واسطه استحکام و موقعیت مناسبی که داشته تا قرن دوازدهم هجری از آن استفاده شده است. سفالهای متنوعی که بدست آمده موید این نظر است. سفالهای بی نظیر و متنوع دوره های مختلف اسلامی قلعه اولتان در خور توجه و شایان اهمیت است. درون محوطه قلعه نیز تپه هایی وجود داردکه واحد های کوچک ساختمانی بوده و ساختمانه های عمده و اصلی در ضلع شرقی قرار داشته، که به علت تغییر مسیر رودخانه آراز (ارس) قسمتی از آن شسته شده و از بین رفته و با وجود این قسمت اعظم آن هنوز در زیر خاک مدفون است.

گورستانهای قدیمی:

در پهنه دشت مغان همه جا، گورستانهای وسیع و اغلب منسوب به هزاره اول ق.م وجود دارد که بیشتر آن ها در معرض تجاوز و حفاری قاچاق قرار گرفته و می گیرد.

در نزدیکی اصلاندوز گورستان های قوش اوتران، قلی بیگلو، افجی، گدایلو و کرار کورعباسلو واقع، که مربوط به هزاره اول پیش از میلاد است. همچنین منطقه مقصودلوی کورعباسلو مدفن شهدای جنگهای 10 ساله میان امپراطوری روسیه تزار و قشون دولت ممالک محروسه قاجار (قاجار قورونموش مملکتلری) به فرماندهی ژنرال عباس میرزا می باشد.

گورستانهای باستانی در دامنه کوهها و رودخانه ها که آفتابگیر و رو به مشرق و طلوع آفتاب است انتخاب شده زیرا آفتاب و آب در مذهب میترائیسم جنبه تقدس دارد، گورستانهای مربوط به هزاره پیش از میلاد قلی بیگلو و قوش اوتران و سایر گورستانهای مکشوفه و گورستانهای عهد ساسانی (افجی) بدون استثنا دارای چنین مشخصاتی هستند. طرز تدفین بواسطه آهکی بودن خاک که باعث از بین رفتن و پوسیدگی استخوان می شود، به طور کلی معلوم نشد اما قلعه استخوانهای کوچک کاسه سر و قلم پا نشان می دهد که جهت مردگان شرقی، غربی و سر و صورت روبروی آفتاب قرار داشته است.

قیز قلعه سی:

تاریخ این قلعه سال 629 است. در کنار رودخانه برزند در 17 کیلومتری شمال گرمی مغان دژ مستحکم و بزرگی جلب توجه می کند که به قیز قلعه سی مشهور می باشد و خود شهرستان بیله سوار به شمار می رود و یکی از قلاع متعددی است که با نام قلعه دختر در سرتاسر کشور شناخته شده است. مصالح این قلعه از قلوه سنگ و ملات ساروج است و در حال حاضر از آن، در دیوار ناقص و دو برج باقی مانده است. سبک و نام بنا، قدمت آن را به دوران اشکانی و ساسانی منسوب می شود.

جغرافیایی انسانی مغان

بارزترین فصل جغرافیایی انسانی مغان پدیده عشایر و کوچ منظم فصلی دسته های مختلف آنها در رابطه با محیط مسکونی و طبیعت منطقه است و این شیوه زندگی در بیشتر نقاط ایران نیز وجود دارد. اگر چه بدین شیوه زندگی در مغان در منابع و کتب مختلف اشاراتی رفته است ولی از هماهنگی آنها با طبیعت و جابجایی و نوع معیشت آنها طبق قوانین اقلیمی کمتر سخن به میان آمده است.

عشایر مغان

آنچه درباره عشایر مغان گفتنی است این است که این قشر مردمانی پاک سرشت، مهمان نواز، صمیمی، معصوم، سختکوش و استوار هستند که با پوستی خشکیده و سوخته در دامنه کوهها و ضخره ها و پهنه دشتها به دنبال گوسفندان خود، برای بقا، با طبیعت خشن در ستیز و نبردند. انسانهای کوچ نشینی که پس از سپری شدن قرنها تبدیل به مردمانی خودکفا با فرهنگی اصیل و غنی شده اند و تا به امروز نیز توانسته اند با وجود همه مشکلات و کاستیها و بی توجهی ها، همچون کوه استوار مانده و خود را حفظ نمایند.

اقتصاد منطقه مغان:

عمده فعالیت منطقه مغان در بخش کشاورزی و بعد از آن در بخش خدمات است. اقتصاد مغان بر اساس کشاورزی، دامداری، صنایع کارخانه ای و بخش خدمات استوار گردیده و به دلیل مساعد بودن شرایط آب و هوایی و زمین حاصلخیز یکی از قطبهای مهم کشاورزی آذربایجان بشمار می رود. کشت محصولات به دو صورت آبی و دیمی صورت می گیرد و آب از رودخانه ارس و بوسیله کانال کشی تامین می شود . مهمترین محصولات کشاورزی مغان عبارتند از: گندم، جو، ذرت، برنج، تره بار، سویا، چغندرقند، پنبه و گردو را نام برد. از نظر دامداری به دلیل غنی بودن مراتع این بخش از رونق بسیاری برخوردار است و از انواع دام مانند گوسفند، گاو، گاو میش، بز، شتر و اسب نگهداری می شود. پارساآباد مغان دارای صنایع و کارخانجات بزرگ و کوچک می باشد.

اکثر تولیدات کشاورزی و دامپروری از پارس آباد به بازار مصرف در شهرها صادر می شود. چغندر تولیدی در کارخانه قند به شکر و قند تبدیل می شود و میوه های مرغوب آن علاوه بر صدور به بازارهای داخلی و خارجی در کارخانه وابسته به کشت و صنعت و دامپروری مغان به کنسرو، کمپوت، آبمیوه و خشکبار تبدیل می شود. تولیدات کارخانه آبمیوه مغانه عبارتند از: هلو، آلبالو، شلیل، سیب، آلو و غیره.

صنایع دستی مغان

در مورد صنایع دستی باید گفت که از قدیم قالی و گلیم بافی در این ناحیه رایج بوده و هست.

جمعیت پارساآباد مغان (مغانشهر)

شهرستان پارساآباد مغان جمعیت طبق سرشماری 1375ش 887 138نفر در دشت مغان واقع شده و از شمال و مشرق با جمهوری آذربایجان هم مرز است. شهرستانهای بیله سوار مغان و گرمی مغان در جنوب آن قرار دارند. از مغرب به قره سو و منطقه قره داغ محدود می شود. مشتمل بر سه بخش مرکزی، اصلاندوز مغان و تازه کند و پنج دهستان و دارای سه شهر مغانشهر )پارساآباد مغان) و اصلاندوز مغان و شهرک توریستی کشت وصنعت و دامپروری مغان است.

نادیر تپه سی (تپه نادر) اصلاندوز مغان با ارتفاع حدود 650 متر از سطح اقیانوسها بلندترین نقطه جلگه مغان است. آب و هوای این ناحیه معتدل و نیمه مرطوب است. آب زراعی آن از طریق رود مرزی آراز و قره سو تأمین می شود.

زبان مردم منطقه مغان

زبان مردم منطقه مغان مثل سایر مناطق آذربایجان ترکی است.

صنایع و معادن مغان

در این شهرستان معدن سیلیس وجود دارد. این ناحیه به دلیل آب و هوای مساعد و زمین حاصلخیز یکی از قطبهای کشاورزی ایران به شمار می آید. این شهرستان 000 150 هکتار مرتع دارد که به سبب غنی بودن آنها دامداری نیز در آنجا از رونق بسیاری برخوردار است. از جمله محصولات کشاورزی آن گندم جو ذرت برنج تره بار بنشن سویا چغندرقند و میوه است که بخشی از آنها صادر می شود.

از سال 1935میلادی بررسی امکانات کشاورزی در ناحیه مغان آغاز شد. در سال 1948میلادی مقداری از زمینهای منطقه برای اجرای طرحهای عمرانی و اسکان عشایر شاهسون در اختیار سازمان برنامه قرار گرفت.

در همان سال شرکت دولتی «شیار آذربایجان » تشکیل شد و عملیات مکانیزه در حوالی اصلاندوز مغان تجربه کرد که به نتیجه مطلوب نرسید. به منظور اشاعه زراعت آبی در آنجا برای بخشی از اراضی شبکه آبیاری احداث شد. در 1330 ش برای ایجاد آبراهه (کانال) اقداماتی شد و در 1332 ش شبکه آبیاری حدود چهار هزار هکتار زمین آماده بهره برداری گردید. در 1338 ش نیز طرح بزرگتری برای ساختمان آن به پایان رسید و از همین تاریخ از 604 18 هکتار زمین در دشت مغان بهره برداری شد و چهار هزار خانوار از عشایر محلی اسکان یافتند و ضمن دامداری به کشاورزی پرداختند (شرکت سهامی کشت و صنعت و دامپروری مغان ص 4ـ5 نیز رجوع کنید به قاسمی ج 1 ص 238ـ 241). بین سالهای 1344 تا 1349ش سد انحرافی «میل و مغان » در 2 کیلومتری غرب شهر اصلاندوز مغان احداث شد. در 1353ش قانون تأسیس شرکت «کشت و صنعت و دامپروری مغان » به تصویب رسید.

منطقه مغان با ایجاد کارخانه های مهمی چون کارخانه قند مغان، پنیرسازی، پنبه پاک کنی، کمپوت سازی و بخصوص با تأسیس مجتمع کشت و صنعت در 1348ش رو به توسعه گذاشت. در 1380 مغانشهر بعد از شهرستان اردبیل دومین شهر استان از لحاظ جمعیت بود.

مغانشهر (پارسا آباد) از لحاظ تقسیمات اداری و سیاسی سابقا بخشی در شهرستان مغان در استان آذربایجان شرقی بود که مرکز آن شهر مغانشهر بود. (ایران . وزارت کشور ص 11). در 1370ش شهرستان شد و با تشکیل شدن استان اردبیل در 1372ش یکی از شهرستانهای آن گردید. (ایران . وزارت کشور. معاونت سیاسی و اجتماعی ص 8 ایران . قوانین و احکام ص 24ـ25).

برخی از آثار باستانی این شهرستان عبارت است از: قلعه اولتان در 6 کیلومتری جنوب غربی شهر مغانشهر (پارساآباد) متعلق به دوره اشکانی و 9 گورستان که قدمت آنها به هزاره اول پیش از میلاد می رسد و تپه ای متعلق به هزاره سوم و چهارم پس از میلاد که پس از تاجگذاری نادرشاه افشار در آن محل به تپه نادر معروف شد. (ترابی طباطبائی ص 662ـ664 سازمان جغرافیائی نیروهای مسلح همانجا).

*************************************************

شهرستان گرمی مغان

شهرستان گرمی یا مغان یکی از شهرستان های استان اردبیل در آذربایجان است. شهر گرمی مرکز شهرستان گرمی است. این شهرستان قبلا بخش مرکزی شهرستان مغان بود که شامل شهرستان‌های کنونی گرمی، مغانشهر (پارس آباد) و بیله سوار می‌باشد.

منطقه «گرمی» از کهن ترین مناطق دشت مغان است و آثار تاریخی به دست آمده از آن نشان گر قدمت بالای این شهرستان است. گرمی یکی از شهرستان های مجاور دشت مغان است که از لحاظ شرایط طبیعی یک منطقه کشاورزی و دام پروری است. صنایع دستی این شهرستان را گلیم بافی و قالی بافی تشکیل می دهند. گر چه صنایع متوسط و بزرگ در این منطقه دارای اهمیت چندانی نیست ولی از نظر صنایع دستی، تولیدات این منطقه قابل اهمیت است. نوعی ورنی یا گلیم ریز فرش نما در روستای اینجلو تولید می شود که در نوع خود منحصر به فرد بوده و یکی از اصلی ترین تولیدات سنتی گرمی محسوب می شود. شال بافی در اجارود و روستاهای تابعه آن رواج زیادی دارد و هنرمندان این رشته، کالاهای بسیار مرغوبی به بازار مصرف عرضه می دارند. از دیگر صنایع دستی گرمی می توان خورجین و پلاس و شال گردن و بافتن دوزی را نام برد. در سرشماری سال 1375 شهرستان گرمی 064/104 نفر جمعیت داشت. مردم این شهرستان به زبان ترکی صحبت می کنند و مسلمان هستند. مکان های دیدنی و تاریخی شهرستان گرمی را تپه خرمن، منطقه گرمی و گورستان گبر تشکیل می دهند.

*************************************************

پارسا‌آباد مغان (مغانشهر)

یکی از شهرهای استان اردبیل (منطقه ساوالان) در شمال غربی کشور است. این شهر بزرگ‌ترین شهر منطقهٔ مغان و نیز، مرکز شهرستان پارسا‌آباد مغان می‌باشد.

جمعیت مغانشهر

بر اساس سرشماری‌های انجام گرفته این شهرستان در سال ۱۳۴۵ جمعیتی بالغ بر ۲۷۳۳نفر داشته‌است. در سال ۱۳۶۵ این رقم به ۲۷۷۹۳ نفر جمعیت افزایش می‌یابد. در سرشماری سال ۱۳۷۰ تعداد سکنه این شهر به ۴۸۱۴۷ نفر میرسد. جمعیت روستایی نیز ۷۳۷۸۹ نفر تعیین شده‌است. در کل بر اساس برآورد سال ۱۳۷۵ جمعیت شهرستان ۱۳۸۸۸۷ نفر بوده که از این تعداد قریب ۴۶ درصد در نقاط شهری و بقیه در روستاهای اطراف زندگی می‌کنند.

جغرافیا و آب و هوا

پارسا‌آباد مغان در مرکز جلگه مغان قرار دارد که عموماً بصورت هموار می‌باشد. آب و هوای این شهر معتدل بوده و تابستان‌هایش بسیار گرم و زمستان‌ها با آب و هوایی ملایم همراه می‌باشند. در تابستان‌ها گاه درجه حرارت تا چهل درجه سانتی‌گراد می‌رسد و در زمستان‌ها، دما به صفر درجه نیز کاهش می‌یابد. رود آراز که در مرز فلات ایران و جمهوری آذربایجان قرار دارد از طریق سد انحرافی میل مغان سبب آبیاری کشتزارها و ایجاد حوضچه‌هایی برای پرورش ماهی می‌شود.در خصوص جلگه مغان که پارسا‌آباد مغان در آن واقع شده‌است با توجه به تاریخ کهن روستای اولتان و قلعه اولتان که بتازگی یافت شده‌است می‌توان قدمت و تاریخ بیشتری را برای منطقه مغان قایل شد. از کتابهای تاریخ چنین برمی‌آید که در روزگار باستان، این دیار دارای آبادیهای زیادی بوده‌است.

*************************************************

بیله سوار مغان

بیله سوار در گوشه شمال شرقی آذربایجان و در جنوب رود آراز با فاصله ای حدود 50 کیلومتر از سمت مشرق با دریای خزر قرار دارد. بیله سوار از قسمت مشرق و شمال شرق و جنوب شرق با خاک جمهوری آذربایجان مرز مشترک دارد و بلندی متوسط آن 90 متر از سطح دریاست. رود بلغارچای از کنارش می گذرد.شهر بیله سوار مرکز این شهرستان در 48 درجه و 22 دقیقه طول جغرافیایی و 39 درجه و 23 دقیقه عرض جغرافیایی قرار گرفته است. آب و هوای آن معتدل و مرطوب است. شهر بیله سوار در مسیر راه اصلی گرمی – مغانشهر قرار دارد. از این طریق 58 کیلومتر به سوی شمال غربی با مغانشهر و 56 کیلومتر به سوی جنوب غربی با گرمی مغان فاصله دارد.

*************************************************

کشف غیرمنتظره 65 محوطه باستانی در دشت مغان

اجرای عملیات بررسی و شناسایی محوطه های باستانی موجود در دشت مغان آذربایجان، که پیش از این برخی از آنها در عکس های ماهواره ای مشخص شده بود، تعداد محوطه های باستانی کشف شده در این منطقه را از 6 محوطه به 65 محوطه با آثار ارزشمندی از دوران پیش از تاریخ افزایش داد.

کریم علیزاده سرپرست هیات مشترک داخلی و خارجی در دشت مغان، ضمن اعلام خاتمه فاز اول عملیات بررسی و شناسایی در این منطقه تاریخی گفت:«در این فصل کاوش کلیه عوارض سطح الارضی طبیعی و غیرطبیعی دشت مغان مورد بررسی قرار گرفت. بنای اصلی این مطالعات، اطلاعات حاصل از بررسی های سنجش از راه دور شامل تصاویر ماهواره ای و عکس های هوایی دشت مغان است که سال ها پیش توسط «دکتر جیسون اور»، متخصص باستان شناسی سند اسکیپ از دانشگاه ایالتی نیویورک تهیه شده بود.»

«علیزاده» با اشاره به اخبار و اطلاعات موجود در برخی منابع تاریخی درباره منطقه دشت مغان گفت:« مطالعات تکمیلی این محوطه توسط کارشناسان ژئوفیزیک از دانشگاه تبریز آذربایجان انجام شده است. مجموعه این مطالعات، دانش باستان شناسان را درباره منطقه دشت مغان تکمیل کرده است.»

وی که پیشتر از کشف 6 محوطه باستانی در دشت مغان خبر داده بود، آخرین نتایج به دست آمده از این مطالعات را کشف 65 محوطه باستانی اعلام کرد .این محوطه ها در سر تا سر دشت پراکنده شده اند.

وی یادآور شد: « تهیه مختصات جغرافیایی، نمونه برداری و جمع آوری سفال ها، عکسبرداری از تمام محوطه ها در جریان عملیات شناسایی اخیر انجام شده است که بررسی هر یک از آنها مستلزم صرف زمان طولانی است. به گونه ای که کار در مورد تمامی این محوطه ها به سال ها بلکه دهه های متمادی بررسی و مطالعه نیاز دارد.»

سرپرست هیات بررسی و شناسایی دشت مغان همچنین اظهار داشت: «65 محوطه باستانی به دست آمده عمدتا مربوط به دوره ساسانی و اسلامی است اما آثار و شواهد ظاهری در برخی از محوطه ها (حدود 8 محوطه)، حکایت از قدمتی مربوط به دوران پیش از تاریخ دارد. آثار بدست آمده از دوره های پیش از تاریخ نیز احتمالا سالم و بکر باقی مانده است.»

وی به ویژه از فشردگی و تراکم محوطه های باستانی به دست آمده در این منطقه ابراز شگفتی کرد و افزود: «چنین حجم وسیعی از محوطه های باستانی با این تراکم و فشردگی، کاملا دور از انتظار و بی سابقه است. به طوری که به عنوان نمونه در حوزه اصلاندوز و دهستان کورعباسلو صرفا در اطراف خود شهر اصلاندوزمغان که یکی از ده ها حوزه مورد بررسی در دشت مغان بوده است، حدود 15 محوطه باستانی کشف شده است. این محوطه ها با فاصله بسیار کم در کنار یکدیگر قرار گرفته اند.»

وی در پایان یادآور شد که تنها نمونه مشابه با دشت مغان از نظر تراکم استقرارهای باستانی، دشت حاصلخیز خوزستان است که همانند دشت مغان از نظر کثرت محوطه های باستانی پیش از تاریخ تا دوره اسلامی بسیار غنی است و فاصله محوطه های باستانی آن از یکدیگر نیز بسیار اندک است. این فشردگی محوطه ها به جز دشت مغان در سرتاسر محوطه های باستانی شناخته شده در آذربایجان کاملا بی سابقه است.

دشت مغان که در مرکز آذربایجان واقع شده، منطقه حاصلخیز کشاورزی است که از شمال به رود آراز ارس و مرز جمهوری آذربایجان و از شرق به مرزهای خاکی جمهوری آذربایجان محدود می شود. این منطقه از غرب به حوزه رود قره سو و از جنوب به ارتفاعات خروس لو در مجاورت ارتفاعات سبلان می رسد.

*************************************************

چشمه طبیعی مازافا و آب شفابخش سنگ کلیه و چوبان سنگی

از روستای صلوات که بطرف مشگین شهر حرکت می کنیم 20 کیلومتر آن طرف تر به سه راهی بر می خوریم که تابلوی آبی ناخوانایی بچشم می خورد که به زحمت می توان نام روستای مازافا را بر روی آن خواند. آسفالت تر و تازه و با خط کشی وسط و با زمینهای کشاورزی سرسبز در هر دو طرف آن با کوهپایه ها و تپه های پوشیده از گل و گیاه روح آدمی را صفا می بخشد. کمی که به جلوتر می رویم در سمت چپ خودمان کوهیایه سنگی را می بینیم که به روایت اهالی روستای مازافا و بر اساس قصه کهن این دیار آن را ” چوبان داشی” یا چوپان سنگی می نامند که در آن چوپان ناشکری خیلی وقتها پیش با گوسفندان و گله خویش به روایتی در بالای آن کوه به سنگ تبدیل شده و قدمت آن شاید به هزاران سال پیش بر می گردد. از آنجا که ابراهیم شرقی زاده جوان خوش مرام این روستا تنها میزبان ما در روستای مازافا بود معلوماتش از این کوه سنگی و بعبارتی چوپان سنگی محدود به شنیده هایش بود چیز زیادی عایدمان نشد. بگفته ابراهیم شرقی زاده این چوپان در روزگاران کهن آرزوی داشتن چشمه ای برای درمان دردها کرده و پیش خود عهد کرده اگر چنین شد هفت راس از گوسفندانش را قربانی خواهد کرد و چون به آرزوی خویش رسیده نه تنها قربانی خود را بجا نیاورده بلکه به تمسخر پرداخته و ادا و اطوار زیادی هم از خود در آورده است و چنین بوده که به همراه گوسفندانش به سنگ تبدیل شده است. اکنون سنگی که تشابه بسیاری به یک چوپان دارد بر بلندای این کوه سنگ بهمراه گوسفندان سنگی اش قرنهاست که در بالای کوه جا خوش کرده است و حداقل توانسته است سوار بر قصه پدران و مادران روزگار دیده درس عبرتی برای مردمان سخت کوش و آرزومند این دیار کهن گردد. الهوردی فرجی مرد 145 ساله مازافایی که پدر بزرگ ابراهیم شرقی زاده میزبان خوش ذوق و سلیقه ما بوده چندسال پیش دارفانی را وداع گفته و او برای ابراهیم و پدرش از چوپان سنگی و چشمه طبیعی که درمان سنگ کلیه است قصه های فراوان نقل کرده است. کوهپایه ای که چوپان سنگی در ان قرار دارد به ال قایاسی در بین مردم و چوبان داش معروف است. چشمه مازافا درمان سنگ کلیه است و افراد زیادی گویا با مراجعه به این روستا و خوردن آب این چشمه برای همیشه از سنگ کلیه راحت شده اند. این چشمه اکنون لوله کشی شده و بر آن یک درپوش هم نهاده اند که از وسط روستای مازافا عبور کرده و دو کیلومتر راه خاکی مناسبی دارد تا می رسیم به چشمه آب معدنی مازافا و همانطوریکه گفتیم لوله کشی هم شده است. این چشمه طبیعی در میان طبیعت رام و ساکتی خزیده است که با آب و هوای ملایم و روح بخش آن دل کندن از آن محیط آسان نیست. این سرزمین که در همسایگی قلعه قهقهه می باشد مملو از نعمات طبیعی است و تو گویی خداوند نعمات سرشار خود را از آب شفابخش سنگ کلیه گرفته تا تپه های سرسبز و هوای پاک تا سایر موهبت هایش تقدیم مردم پاک سیرت این روستا کرده است. برای اشنایی بیشتر باید گفت که سه راهی نرسیده به قلعه قهقهه از 20 کیلومتری از طرف روستای صلوات ورودی این روستا است و از سه راهی فوق هم 7 کیلومتر تا روستای مازافا راه است و البته یک روستایی هم بین راه بر خورد می کنید که گویا تازه کند نام دارد. از مازافا تا چشمه طبیعی هم دوکیلومتر راه خاکی مناسب است.مازافا چشمه طبیعی را در قلب و سینه خود دارد. اب جاری اش شفابخش سنگ کلیه بوده و چوپان سنگی آن با گوسفندانش قصه کهن دیار مازافا است. مازافا اکنون به شهرستان مشگین شهر مربوط می شود و روح و شادابی و سهم سرسبزی اش هم از مغان به عاریت گرفته شده است و شما می توانید مازافا را خواهر خوانده مغان کهن بنامید. چراکه این سرزمین در بین راه مغانی های طبیعت دوست و عاشق سرسبزی و شوق همواره میزبان مسافران و راهروان انسانها در طول تاریخ بوده است.

*************************************************

مراکزتاریخی وباستانی منطقه مغان

• قلعه اولتان مغان

• برج قارلوجا

• تپه خرمن

• تپه نادر اصلاندوز

• پل تاریخی خمارلو – مغان

جاذبه های طبیعی منطقه مغان

• زیستگاه خروسلوی مغان

• زیستگاه آقابابا

• زیستگاه حسن دره سی

• گورستان اصلاندوزمغان

• گورستان کورلار کورعباسلوی مغان

• دریاچه سد شهرک مغان

• سواحل زیبای آراز چایی (رود ارس)

و سایر جاذبه های توریستی

برچسب‌ها, , , , , , ,

نظرات بسته شده است.

3492